WordPress REST API Bağlantısını Kəsmək Lazımdırmı? Təhlükəsizlik və Performans Balansı

WordPress REST API-ni bağlamaq lazımdırmı? Qısa cavab: Əksər müasir WordPress saytlarında REST API tamamilə bağlanmamalıdır, onun əvəzinə icazəsiz girişlər məhdudlaşdırılmalı, riskli endpointlər qorunmalı və sürət məhdudiyyətləri tətbiq edilməlidir. Çünki REST API; blok redaktoru, mobil tətbiqlər, WooCommerce, üzvlük sistemləri, form plaginləri və çoxsaylı inteqrasiyalar üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Lakin açıq endpointlər nəzarətsiz buraxılsa, istifadəçi adlarının sızması, məlumat kəşfi, brute force hücumları və lazımsız server yükü kimi təhlükəsizlik və performans problemləri yaranır.

Bu bələdçidə WordPress REST API-nin nə olduğunu, hansı hallarda bağlamağın məqsədəuyğun olduğunu, hansı hallarda saytın pozula biləcəyini və 2026-cı ilin SEO və təhlükəsizlik tələblərinə uyğun balanslı tənzimləmənin necə aparılacağını addım-addım izah edəcəyik. Məqsəd saytı lazımsız məhdudlaşdırmaq deyil; API sahəsini daraltmaq, hücum riskini azaltmaq və performansı qorumaqdır.

WordPress REST API Nədir?

WordPress REST API, WordPress məzmununa və funksiyalarına HTTP sorğuları ilə daxil olmağa imkan verən interfeysdir. Sadə dillə desək, saytınızdakı yazılar, səhifələr, istifadəçilər, şərhlər, media faylları və plagin məlumatları kimi resurslar müxtəlif tətbiqlərlə asanlıqla “danışa” bilir. Standart olaraq, əksər WordPress saytlarında /wp-json/ ünvanı vasitəsilə əlçatan olur.

Məsələn, mobil tətbiq bloq yazılarınızı göstərə, xarici avtomatlaşdırma aləti yeni məzmun yarada, WooCommerce məhsul məlumatları anbar proqramı ilə sinxronlaşa və ya Gutenberg blok redaktoru arxa planda REST API çağırışları ilə işləyə bilər. Buna görə REST API yalnız inkişaf etdiricilər üçün texniki funksiya deyil, müasir WordPress ekosisteminin əsas hissəsidir.

Burada vacib fərq ondan ibarətdir ki, REST API-nin mövcudluğu özü təhlükəsizlik zəifliyi deyil. Risk, hansı endpointlərin kimlərə açıq olması, kimlik doğrulamanın necə aparılması, plaginlərin API-yə nə qədər məlumat açdığı və hostinq tərəfində trafik nəzarətinin olub-olmaması ilə bağlıdır. Təhlükəsiz WordPress infrastrukturu üçün keyfiyyətli hosting, yenilənmiş PHP versiyası, SSL sertifikatı və WAF təbəqəsi birgə nəzərə alınmalıdır. Bu mövzular üçün WordPress hostinq, SSL sertifikatı və veb hostinq təhlükəsizliyi məqalələrinə baxa bilərsiniz.

WordPress REST API Niyə Müzakirə Mövzusudur?

REST API müzakirəsinin əsasını iki fərqli ehtiyac təşkil edir: əlçatanlıq və təhlükəsizlik. İnkişaf etdiricilər və plaginlər API-yə etibar edir; təhlükəsizlik mütəxəssisləri isə lazımsız açıq səthləri minimuma endirmək istəyir. Yanlış konfiqurasiya edilmiş API, saytınız haqqında hücum edənlərə məlumat verə bilər. Lakin bütün API-ni bağlamaq idarəetmə paneli funksiyalarını, blok redaktorunu və ya ödəniş sistemlərini poza bilər.

Təhlükəsizliklə bağlı əsas narahatlıqlar

• İstifadəçi adı kəşfi: Bəzi standart endpointlər istifadəçi məlumatlarını göstərə bilər. Bu, hücumçuların brute force hücumları üçün istifadəçi adlarını öyrənməsinə şərait yaradır.
• Plagin endpointləri: Üçüncü tərəf plaginləri bəzən çox məlumat verən xüsusi REST endpointləri yarada bilər.
• İcazəsiz sorğu sıxlığı: Botlar /wp-json/ ünvanını sürətlə tarayaraq serverə əlavə yük gətirə bilər.
• Kimlik doğrulama səhvləri: Yanlış nonce tətbiqi, zəif tətbiq şifrələri və ya səhv rol kontrolleri həssas əməliyyatları riskə atır.
• Məlumat sızması: Xüsusi yazı növləri, üzvlük məlumatları və ya sifariş məlumatları yanlış icazələrlə açıla bilər.

Performansla bağlı əsas narahatlıqlar

REST API normal şərtlərdə böyük performans problemi yaratmır. Lakin intensiv bot trafiki, önbelleksiz API çağırışları, ağır sorğular işlədən plaginlər və az resurslu hosting birləşdikdə cavab vaxtları arta bilər. Məsələn, 1 saniyədə 20 lazımsız API sorğusu alan zəif resurslu paylaşılan hostingdə PHP işçi prosesləri tez tükənə bilər. Eyni sayt yaxşı konfiqurasiya edilmiş önbellek, CDN, sürət məhdudiyyəti və güclü hostingdə bu trafiki daha rahat qarşılaya bilər. Performans optimallaşdırması üçün WordPress sürət optimizasiyası və LiteSpeed Cache parametrləri məqalələri faydalıdır.

REST API Tamamilə Bağlanarsa Nələr Ola bilər?

REST API-ni tamamilə bağlamaq ilk baxışda təhlükəsizliyi artıran sadə həll kimi görünə bilər. Amma praktikada bu qərar hər sayt üçün uyğun deyil. Xüsusilə 2026-cı ildən başlayaraq WordPress nüvəsi və məşhur plaginlər REST API-yə daha çox bağlıdır. Buna görə bağlama qərarı verməzdən əvvəl saytın hansı funksiyaları istifadə etdiyini test etmək vacibdir.

Ən çox pozula bilən funksiyalar

• Gutenberg blok redaktorunda məzmunun qeyd edilməsi, önizlənməsi və blok məlumatlarının çəkilməsi çətinləşə bilər.
• WooCommerce mağazalarında məhsul, səbət, sifariş və ödəniş inteqrasiyaları pozula bilər.
• Mobil tətbiqlər və xarici məzmun yayım vasitələri işləməyə bilər.
• Formalar, CRM, e-poçt marketinqi və avtomatlaşdırma plaginləri məlumat göndərə bilməz.
• Headless WordPress arxitekturaları tamamilə istifadə olunmaz hala gələ bilər.
• Sayt sağlamlığı, bəzi təhlükəsizlik skanları və idarəetmə paneli modulları düzgün işləməyə bilər.

Buna görə REST API-ni bir kliklə tam bağlamazdan əvvəl canlı sayt yox, mümkün olduqda staging mühitində sınaq aparılmalıdır. Peşəkar hosting infrastrukturu staging, ehtiyat nüsxə və bərpa planı ilə təmin edilməlidir. Bu mərhələdə WordPress Yedəkləmə və Staging Mühiti Nedir bağlantıları faydalı ola bilər.

Təhlükəsizlik və Performans Balansı: Bağlamaq yoxsa Məhdudlaşdırmaq?

Ən doğru yanaşma adətən tam bağlamaq deyil, çoxqatlı məhdudlaşdırma tətbiq etməkdir. Yəni API işləməyə davam edir, amma anonim istifadəçilərə görünən məlumat azaldılır, həssas endpointlər kimlik doğrulama tələb edir, IP və sürət limitləri qoyulur, loqlar izlənilir. Beləliklə həm təhlükəsizlik, həm də istifadə rahatlığı qorunur.

Cədvəldən göründüyü kimi ən təhlükəsiz görünən seçim həmişə ən düzgün seçim deyil. Xüsusilə satış, üzvlük, ödəniş və API inteqrasiyası olan saytlar üçün tam bağlamaq əvəzinə nəzarətli giriş daha sağlam nəticə verir.

Hansı Saytlarda REST API Bağlana bilər?

REST API-nin tam bağlanması bəzi xüsusi hallarda məntiqli ola bilər. Məsələn, tək səhifədən ibarət, nadir yenilənən, plagin inteqrasiyası olmayan və blok redaktor yerinə klassik redaktor istifadə edilən korporativ tanıtım saytında API ehtiyacı çox azdır. Eyni zamanda yalnız statik məzmun təqdim edən, şərh və üzvlük sistemi olmayan kiçik saytlar üçün də API girişi ciddi məhdudlaşdırıla bilər.

Tam bağlamaq məntiqli ola biləcək hallar

• Saytda WooCommerce, üzvlük, LMS, rezervasiya və ya xarici inteqrasiya yoxdursa.
• Məzmun idarəçiliyi klassik redaktorla aparılır və blok redaktor istifadə edilmir.
• Mobil tətbiq, CRM, avtomatlaşdırma və ya headless arxitektura mövcud deyil.
• İdarəçi komandası texniki testlər aparacaq vəziyyətdədirsə.
• Bağlamaqdan sonra bütün formalar, panel əməliyyatları və plaginlər staging mühitində test edilibsə.

Buna baxmayaraq, belə saytlar üçün də tam bağlamaq əvəzinə ən azından anonim girişi bloklamaq, istifadəçi endpointlərini gizlətmək və sorğu limitləri tətbiq etmək daha elastik strategiyadır. Çünki bu gün ehtiyac olmayan inteqrasiya bir neçə ay sonra marketinq və ya satış prosesinin tərkib hissəsi ola bilər.

Hansı Saytlarda REST API Bağlanmamalıdır?

REST API-nin bağlanmaması lazım olan saytların sayı kifayət qədər çoxdur. Xüsusilə e-ticarət, onlayn təhsil, xəbər portalları, rezervasiya sistemləri, üzvlük platformaları, çox müəllifli bloqlar və tətbiq bağlantılı layihələr REST API-dən istifadə edir. Bu saytlarda API-ni bağlamaq təhlükəsizlik qazancı versə də, gəlir itkisinə və ya əməliyyat pozğunluğuna səbəb ola bilər.

Xüsusilə diqqət yetirilməli hallar

• WooCommerce mağazaları: Anbar, çatdırılma, ödəniş, faktura və bazar yeri inteqrasiyaları API-yə bağlıdır.
• Çox müəllifli bloqlar: Müəllif məlumatları, məzmun idarəçiliyi və redaksiya alətləri təsirlənə bilər.
• Mobil tətbiqi olan saytlar: Tətbiq məzmun çəkə bilməz və ya istifadəçi əməliyyatları həyata keçirə bilməz.
• Headless WordPress: Ön hissə tamamilə API vasitəsilə işlədiyi üçün sayt dayanır.
• Formalar və avtomatlaşdırma sistemləri: Lead göndərilməsi, CRM qeydiyyatı və e-poçt siyahıları sinxronizasiyası kəsilə bilər.

Bu qrupdakı saytlar üçün əsas fokus bağlamaq yox, təhlükəsiz tənzimləmə olmalıdır. Güclü SSL, yenilənmiş plaginlər, iki faktorlu identifikasiya, WAF, təhlükəsiz hosting və müntəzəm log yoxlaması birlikdə tətbiq edilməlidir. Domain, SSL və hosting infrastrukturu üçün domain sorğulama, Korporativ Hosting və SSL sertifikatı alma təklifləri faydalı daxili keçidlərdir.

WordPress REST API Təhlükəsizliyi Üçün Addım-Addım Plan

Aşağıdakı plan canlı saytda təsadüfi dəyişiklik etməkdən çəkinərək ölçülə bilən və geri qaytarıla bilən təhlükəsizlik prosesi yaradır. Xüsusilə müştəri saytları, korporativ layihələr və gəlir gətirən e-ticarət saytlarında bu ardıcıllıq təhlükəsiz nəticə verir.

1. API istifadəsini inventarlaşdırın

Əvvəlcə saytınızda REST API-ni nə üçün istifadə edildiyini müəyyənləşdirin. Gutenberg, WooCommerce, təhlükəsizlik plaginləri, forma plaginləri, mobil tətbiq, CRM bağlantısı və ya xüsusi tema API çağırışları həyata keçirə bilər. Brauzer inkişaf etdirici alətlərində şəbəkə bölməsini izləyərək və ya server giriş loqlarını yoxlayaraq /wp-json/ sorğularının hansı vaxtlarda və hansı mənbələrdən gəldiyini görə bilərsiniz. Orta səviyyəli korporativ saytda bir neçə dəqiqə panel istifadəsi zamanı 10-50 API sorğusu normaldır; minlərlə anonim sorğu isə bot və ya tarama siqnalı ola bilər.

2. Ehtiyat nüsxə və staging mühiti hazırlayın

API məhdudiyyətindən əvvəl fayl və verilənlər bazasının ehtiyat nüsxəsini çıxarın. Sonra dəyişiklikləri staging mühitində sınayın. Bu, xüsusilə WooCommerce sifariş axını və üzvlük girişlərinin pozulmaması üçün vacibdir. Test siyahısına idarəetmə panelinə giriş, yazı qeydiyyatı, şəkil yükləmə, forma göndərmə, ödəniş sınağı, istifadəçi qeydiyyatı və mobil tətbiq bağlantısı əlavə olunmalıdır.

3. İstifadəçi adlarının kəşfini azaldın

REST API ilə ən çox rast gəlinən risklərdən biri istifadəçi adı kəşfidir. Standart müəllif arxivləri, giriş səhv mesajları və bəzi API cavabları hücumçulara istifadəçi adı ipucları verə bilər. Buna görə müəllif endpointləri və istifadəçi siyahıları anonim ziyarətçilərə bağlanmalı, görünən ad istifadəçi adından fərqli tutulmalı, admin kimi asan təxmin edilən istifadəçi adlarından çəkinilməlidir.

4. Anonim sorğuları məhdudlaşdırın

Açıq olması lazım olmayan endpointlər üçün kimlik doğrulama tələb edin. Məsələn, yalnız daxil olmuş istifadəçilərin görə biləcəyi üzvlük, profil, sifariş və xüsusi məzmun endpointləri anonimlərə qapalı olmalıdır. Məqsəd bütün API-ni deyil, riskli və lazımsız açıq sahələri bağlamaqdır.

5. WAF və sürət məhdudiyyəti tətbiq edin

API təhlükəsizliyində sürət məhdudiyyəti çox təsirlidir. Məsələn, eyni IP-dən qısa müddətdə yüzlərlə /wp-json/ sorğusu gəlirsə, bu, normal istifadəçi davranışı deyil. WAF və ya server tərəfi qaydalarla müəyyən hədlər təyin edilə bilər. Tipik başlanğıc qaydası anonim istifadəçilər üçün dəqiqədə 30-60 API sorğusunu izləmək və real trafikə görə limitləri yeniləməkdir. E-ticarət və tətbiq trafiki olan saytlar üçün limitlər daha diqqətlə seçilməlidir.

6. Kimlik doğrulamasını gücləndirin

API üzərindən əməliyyat aparan inteqrasiya və tətbiq şifrələri zəif olmamalıdır. Tətbiq şifrələri yalnız zəruri istifadəçi və rola verilməli, iş tamamlandıqdan sonra ləğv edilməlidir. İdarəçi hesablarında iki faktorlu təsdiq tətbiq edilməli, SSL mütləq olmalı və köhnə inteqrasiya açarları müntəzəm təmizlənməlidir.

7. Loqları müntəzəm izləyin

Təhlükəsizlik təkcə bir dəfə qurulan deyil, davamlı izlənən prosesdir. 404 səhvləri, 401 icazəsiz sorğular, /wp-json/wp/v2/users kimi tez-tez yoxlanan yollar, anormal IP sıxlığı və gecə saatlarında artan bot trafiki yoxlanmalıdır. Aylıq WordPress baxım hesabatında API sorğu sayı, bloklanan sorğular və ən çox çağrılan endpointlər yer almalıdır.

Performans Üçün REST API Necə Optimallaşdırılır?

REST API performansı yalnız API-ni açıb bağlamaqla bağlı deyil. Hosting resursları, PHP versiyası, verilənlər bazası optimallaşdırması, önbellek siyasəti, plagin keyfiyyəti və CDN istifadəsi performansa birbaşa təsir edir. API cavabları çox vaxt dinamik olduğundan ənənəvi səhifə önbellekləmə kimi asan önbelleklənmir. Bu səbəbdən lazımsız sorğuları azaltmaq və ağır sorğuları müəyyənləşdirmək vacibdir.

Tətbiq edilə bilən performans tövsiyələri

• Yenilənmiş PHP istifadə edin: PHP 8.2 və ya 8.3 dəstəkləyən hosting, köhnə versiyalara nisbətən daha sürətli cavab verir.
• Ağır plaginləri yoxlayın: Hər API çağırışında böyük verilənlər bazası sorğuları işlədən plaginlər performansı azaldır.
• Verilənlər bazasını təmizləyin: Lazımsız reviziyalar, spam şərhlər, keçici transientlər və böyük seçim qeydləri silinməlidir.
• CDN istifadə edin: Statik fayllar CDN vasitəsilə servis ediləndə server daha çox resursu API sorğularına ayıra bilər.
• Bot trafiyini süzgəcdən keçirin: Real istifadəçiyə xidmət etməyən intensiv API taramaları WAF ilə dayandırılmalıdır.
• Resursları izləyin: CPU, RAM, PHP worker və MySQL yavaş sorğu qeydləri müntəzəm yoxlanmalıdır.

Praktik nümunə: Gün ərzində 5.000 ziyarətçisi olan bir bloqda ümumi trafikin 8-12%-i API və AJAX çağırışlarından gələ bilər. Ancaq bu göstərici 40%-ə çatır və əksəriyyəti anonim IP-lərdən gəlirsə, performans problemi real istifadəçilərdən yox, bot trafiki səbəbindən ola bilər. Bu halda REST API-ni bağlamaq əvəzinə endpoint əsaslı məhdudiyyət və WAF qaydası daha səmərəli olur.

REST API Məhdudlaşdırmadan Əvvəl Yoxlama Siyahısı

Aşağıdakı yoxlama siyahısı qərar vermə prosesini sürətləndirir və səhv riskini azaldır. Xüsusilə canlı layihələrdə bu maddələr tamamlanmadan daimi bağlama aparılmamalıdır.

• Saytın tam fayl və verilənlər bazası ehtiyat nüsxəsi alınıbmı?
• Staging mühitində eyni tema, plagin və PHP versiyası ilə test aparılıb?
• WooCommerce, formalar, üzvlük və ödəniş axınları yoxlanılıb?
• Hansı endpointlərin anonim girişə açıq olduğu müəyyən edilib?
• İstifadəçi endpointləri və müəllif məlumatları gözdən keçirilib?
• WAF, sürət limiti və təhlükəsizlik plaginlərinin qaydaları qurulub?
• Səhv pozitiv vəziyyətində geri dönüş planı mövcuddur?
• Dəyişiklikdən sonra loqlar ən azı 24-48 saat izlənib?

2026-cı İl Üçün Ən Yaxşı Təcrübə: Çoxqatlı API Təhlükəsizliyi

2026-cı ilin SEO və veb təhlükəsizliyi standartlarında istifadəçi təcrübəsi, sürət, etibarlılıq və əlçatanlıq birgə qiymətləndirilir. Saytı həddindən artıq məhdudlaşdırmaq funksionallığı poza bilər; bu da təhlükəsizlik qazancı versə belə istifadəçi təcrübəsi və dönüşümləri azalda bilər. Google tərəfindən texniki səhvlər, uğursuz formalar, ləng cavablar və pozulmuş səhifə funksiyaları dolayı şəkildə SEO performansına zərər verir.

Buna görə ən yaxşı təcrübə REST API-ni ehtiyaca görə açıq saxlamaq və çoxqatlı təhlükəsizlik tətbiq etməkdir. Bu modeldə SSL, güclü hosting, yenilənmiş WordPress nüvəsi, təhlükəsiz plaginlər, rol əsaslı icazələr, WAF, sürət məhdudiyyəti, loq izləmə və müntəzəm ehtiyat nüsxələr birgə işləyir. Beləliklə tək bir parametrlə kifayətlənməyib bir neçə müdafiə xətti yaradılır.

Hostragons kimi etibarlı hosting təminatçısında WordPress saytınızı yerləşdirərkən performans və təhlükəsizlik ayarlarını birlikdə planlamaq daha dayanıqlı nəticə verir. Xüsusilə yüksək trafikli bloqlar, korporativ saytlar və WooCommerce mağazalarında hosting seçimi API cavab müddətləri, fasiləsiz iş və hücumlara davamlılığı birbaşa təsir edir. Əlaqədar məhsullar və bələdçilər üçün WordPress hosting paketləri, korporativ e-poçt hosting və DDoS Qoruması Nədir keçidlərindən istifadə edə bilərsiniz.

Nəticə: WordPress REST API Bağlanmalıdırmı?

WordPress REST API-ni bağlamaq sualının tək bir cavabı yoxdur; düzgün qərar saytın arxitekturasına, istifadə olunan plaginlərə, inteqrasiyalara və risk səviyyəsinə bağlıdır. Əksər saytlar üçün ən sağlam yanaşma tam bağlamaq deyil, lazımsız anonim girişləri məhdudlaşdırmaq, həssas endpointləri qorumaq, istifadəçi kəşfini önləmək və WAF ilə sürət məhdudiyyəti tətbiq etməkdir.

Kiçik, statik və inteqrasiyasız saytlar üçün REST API ciddi şəkildə bağlana bilər. Amma WooCommerce, üzvlük, mobil tətbiq, CRM və ya headless arxitektura istifadə edən saytlar üçün bağlamaq əvəzinə nəzarətli təhlükəsizlik siyasəti üstünlük təşkil etməlidir. Dəyişiklik etməzdən əvvəl ehtiyat nüsxə alın, staging mühitində test edin və loqları izləyin. Beləliklə həm təhlükəsizlik risklərini azaldar, həm də performans və istifadəçi təcrübəsini qoruyarsınız.

Qısaca: REST API düşməniniz deyil, düzgün idarə olunmalı güclü bir vasitədir. WordPress saytınızın infrastrukturunu təhlükəsiz, sürətli və ölçülə bilən etmək istəyirsinizsə, hosting, SSL, ehtiyat nüsxə və təhlükəsizlik qatlarını birgə nəzərdən keçirin. Hostragons-un WordPress-yönümlü həllərini araşdıraraq saytınız üçün daha balanslı başlanğıc əldə edə bilərsiniz.

Tez-tez Verilən Suallar

WordPress REST API bağlanarsa sayt sürətlənərmi?

Hər zaman deyil. REST API normal trafikin üzərində böyük yük yaratmır. Sürət problemləri adətən bot trafiki, ağır plaginlər, zəif hosting və ya verilənlər bazası problemlərindən yaranır. Çox vaxt tam bağlamaqdan çox sürət məhdudiyyəti, WAF və endpoint əsaslı məhdudlaşdırma daha effektivdir.

REST API təhlükəsizlik zəifliyi sayılır mı?

REST API özlüyündə təhlükəsizlik zəifliyi deyil. Risk, səhv icazələr, zəif kimlik doğrulama, çox məlumat verən plaginlər və nəzarətsiz anonim girişdən qaynaqlanır. Yenilənmiş WordPress, təhlükəsiz plaginlər, SSL, WAF və log izləmə ilə API təhlükəsiz şəkildə istifadə edilə bilər.

WooCommerce saytında REST API bağlanmalıdır mı?

Adətən yox. WooCommerce ödəniş, anbar, sifariş, çatdırılma, faktura və bazar yeri inteqrasiyalarında REST API-dən istifadə edir. Tam bağlama sifariş axınını poza bilər. Bunun yerinə həssas endpointlər qorunmalı, tətbiq şifrələri təhlükəsiz idarə edilməli və sorğu məhdudiyyətləri tətbiq olunmalıdır.

REST API istifadəçi adlarını göstərirsə nə etmək lazımdır?

Əvvəlcə görünən ad ilə giriş istifadəçi adını fərqli edin. İstifadəçi və müəllif endpointlərini anonim girişə bağlayın, müəllif arxivlərini yoxlayın və admin kimi asan təxmin edilən istifadəçi adlarından çəkinin. Həmçinin giriş cəhdlərinə sürət məhdudiyyəti və iki faktorlu təsdiq əlavə edin.

REST API məhdudiyyəti SEO-ya zərər verərmi?

Düzgün tənzimlənərsə, zərər vermir. Lakin bağlama səbəbindən formalar, redaktor, məhsul səhifələri və istifadəçi əməliyyatları pozularsa istifadəçi təcrübəsi və dönüşümlər təsirlənə bilər. SEO üçün ən təhlükəsiz yol dəyişiklikləri staging mühitində sınamaq və yalnız zəruri endpointləri məhdudlaşdırmaqdır.